EBRU
EBRU SANATI NE DEMEKTİR
Suda erimeyen boyaların yoğunlaştırılmış su üzerine serpilerek nakışlı kağıt elde etme sanatına ebri veya ebru denilmektedir. Porf Dr Uğur Derman Türk sanatında ebru adlı eserinde Şemsettin Sami Bey’nin KAMUS-İ TÜRK LUGATINDA Ebru farsca EBRİ bulut görüntüsünde ve daha doğrusu Çağatayca EBRE = roba (elbise) yüzü kürk kabı ,hare gibi dalgalı ve damarlı kumaş , kağıt vs cüz ve defter kabı yapmak için kullanılan renkli kağıt olarak izah etmektedir.
İranlılar ebruya Bulut anlamına gelen EBR.Ü BAD Araplar VARAKÜL-MÜCEZZA Avrupalılar MERMER KAĞITI veya TÜRK KAĞITI demektedirler.
Ebrunun bir özelliği vardır ki hiçbir sanatta bu yoktur. Yapılan bir ebrunun bir eşi daha yoktur. Yani tektir
EBRU NUN TARİHÇESİ
Ebru sanatının menşei tam olarak bilinmemekte dır.Ebru sanatına ait bazı eserlere Uygur bölgesinde Hoten eyaletinde yapılan kazılarda rastlandığı bunların M 800-1000yıllarına ait ayrıca Azerbaycan’da yapılan kazıda 15 y.y ait olduğu iddia edilen çini üzerine yapılmış ebrulu eşyalar bulunduğu da söylenmektedir.Eldeki mevcut bilgiler ışığında en eski ebru 1544 yılına ait talik kıt’a dır..Hafif ebru üzerine talik yazı ile yazılmış bu eser Prof Dr Uğur Derman ‘nın özel koleksiyonunda bulunmaktadır.
Ebru 17 y.y itibaren batıda da yaygınlaşmaya başlamıştır. Daha çok battal ve taraklı ebru çalışmaları yapılmaktadır. Türk ebrusu ile aralarında büyük farklılıklar vardır. Ebru sanatı ile uğraşan sanatkârlar da yaradılış sırasında kâinatın geçirdiği safhaları ebru teknesinde sanki hissederler. O kişi teknesini açar kâinatı bir başka gözle seyre çalışır ve inancı nispetinde kemale erer.
EBRU NUN KULLANILDIĞI ALANLAR
Ebru eskiden beri ciltçilikte (cilt kapağı olarak) , hat yazılı levhaların etraflarında ve yazının iç ve dış pervazlarında ve hat yazıları için zemin kâğıdı olarak kullanılmaktadır. Ayrıca kumaşta, ahşaplarda ve deri üzerinde de kullanılmaktadır.
EBRU ÇEŞİTLERİ
Battal ebru
Şal “
Gelgit “
Taraklı “
Hatip “
Çiçekli “
Hafif “
Kumlu “
Yazılı “
Koltuk “
Bülbül yuvası
Akkase
Ebrulu akkase
EBRU DA KULLANILAN MALZEMELER
BOYA: Ebruda kullanılan boyalar tabiattaki renkli kayalardan , topraktan ve bazı bitkilerden elde edilir.Kesinlikle suda erimemeleri ve yağ ihtiva etmemeleri gerekmektedir.
KİTRE: Suyun yoğunluğunu ayarlamak için kullanılan ve geven adı verilen bitkiden sızan (hava ile temas edince katılaşan yapışkan )sıvının adıdır. Ebruda kitreden başka kıvam veren denizkadayıfı salep keten tohumu gibi malzemeler kullanılır.
ÖD: Sığır ödü kullanılmaktadır. Öd boyaların dibe çökmeden yayılmasını sağlar.
TEKNE : genellikle 35x50 ebadında 6 cm derinliğinde galvaniz paslanmaz çelik ve alimünyum dan yapılan tekneler kullanılmaktadır. Çeşitli ebatları vardır. Eskiden tahtadan yapılmış olup içi ziftlenerek kullanırlarmış.
FIRÇA: gül dalından 25cm boylarında çeşitli kalınlıklarda sap ile atkuyruğundan yapılır.
SERGEN: Ebru tekneden alındıktan sonra kurumaya bırakılan raflardır.
KAĞIT: Emici özelliği bulunan tercihan mat ve 1.ci hamur 60–80 gr ağırlığında kağıtlar kullanılmaktadır.
BIZ : Muhtelif kalınlıklarda metalden yapılmış iğneler kullanılır.
EBRU DA KULLANILAN BOYALAR
Beyaz üstübeçten, kırmızı demir oksit içeren topraktan, mavi lahor civitinden, siyah hat için kullanılan is mürekkebinden,lacivert çamaşır çivitinden,tütün rengi çamlıca toprağından elde edilir.Diğer renkler bu karışımlardan elde edilir.Günümüzde pigment boyalar kullanılmaktadır.
TÜRK EBRUCULARININ SİLSİLESİ
Şebek Ef. Hatip Mehmet ef.,Şeyh Sadık ef.,Sadık ef oğlu şeyh İbrahim Ethem ef ve Salih ef
Ethem ef yetiştirdiği sanatkarlar
Hattat Sami ef hattat Şeyh Aziz Rufai , hattat Necmettin Okyay hattat Abdülkadir kadri ef.
Necmettin Okyay yeş. Sanatkarlar
Oğlu Sami ve Sacit Okyay, yeğeni Mustafa Düzgünman, Uğur Derman, Ord Prf Dr Sühey Ünver, Neyzen Niyazi Sayın
Mustafa Düzgünman yeş. Sant
Fuat Başar Alpaslan Babaoğlu, Sabri Mandıracı, Prof Dr Aydın Gülan, Udi Seyhan Aytaç, Fahri Gürel, Timuçin Tanarslan